Bloggfęrslur mįnašarins, janśar 2011

500

Tķmamótafęrsla - 500. fęrslan į loftslag.is frį formlegri opnun vefsķšunnar, žann 19. september 2009. Žetta er oršiš alls kyns fróšleikur og efni um loftslagsvķsindi og tengd mįl, allt frį mżtum til gegnheilla gagna og męlinga vķsindamanna.

[...] 

Sjį nįnar į loftslag.is, žar sem allir gestapistlarnir 21, sem birtst hafa į loftslag.is ķ gegnum tķšina eru m.a. listašir upp, 500.

Athugasemdir eru velkomnar į loftslag.is. 


BBC Horicon - įrįs į vķsindin

Nżlega var įhugaveršur sjónvarpsžįttur į BBC, Horizon – žar sem Sir Paul Nurse skošar hvort eitthvaš sé til ķ žvķ aš vķsindin séu aš verša fyrir įrįs og hvers vegna almenningur viršist ekki treysta vķsindamönnum ķ įkvešnum mįlaflokkum og žį sérstaklega hvaš varšar hnattręna hlżnun af mannavöldum.

Paul Nurse er forseti Konunglegu Vķsindaakademķunnar og Nóbelsveršlaunahafi. Hann ręšir viš vķsindamenn og “efasemdamenn” vķšsvegar um heim – auk žess sem hann ręšir viš Tony sem er ķ afneitun um aš HIV sé orsökin fyrir AIDS.

Hęgt er aš skoša myndbandiš į loftslag.is, sjį BBC Horizon - įrįs į vķsindin


Nįttśrulegur breytileiki og horfur fyrir įriš 2011

Um svipaš leiti ķ fyrra žį setti undirritašur nišur į blaš vangaveltur um hitahorfur fyrir įriš 2010. Žetta voru vangaveltur śt frį žvķ hvernig hitastig yrši mišaš viš įframhaldandi hlżnun jaršar af mannavöldum og reynt aš meta hvaša įhrif mismunandi nįttśrulegur breytileiki ķ loftslagi myndi hafa fyrir žaš įr. Žar voru settar į blaš žessar pęlingar:

Eins og sést ef skošašar eru helstu nįttśrulegar sveiflur og spįr um žęr, žį bendir margt til žess aš įriš 2010 verši heitara en įriš 2009 og jafnvel tališ lķklegt aš žaš geti oršiš heitasta įriš frį žvķ męlingar hófust. Įstęšan fyrir žvķ er žį helst talin vera įframhaldandi hlżnun vegna gróšurhśsaįhrifa og lķkur į įframhaldandi mešalsterkum El Nino – ef aftur į móti žaš verša snöggar breytingar ķ El Nino og nęgilega mikil eldvirkni til aš valda kólnun, žį eru minni lķkur į žvķ aš įriš 2010 verši žaš heitasta frį upphafi męlinga.

Žaš hefur sķšan komiš ķ ljós aš įriš 2010 varš heitara en 2009 og heitast eša jafnheitasta įriš frį upphafi męlinga – fer eftir hitaröš (sjį t.d. Įriš 2010 hlżjast samkvęmt NASA-GISS og Įriš 2010, heitt og öfgafullt).

Sjį nįnar į heimasķšu loftslag.is - Nįttśrulegur breytileiki og horfur fyrir įriš 2011 en žar er reynt aš spį fyrir um hnattręnt hitastig įrsins 2011 - allt ķ gamni gert og athugasemdir velkomnar į loftslag.is.


Styrkur CO2 var hęrri til forna

Röksemdir efasemdamanna…

Sönnun žess aš CO2 hafi lķtil įhrif viš loftslagsbreytingar mį finna į fyrri tķmabilum jaršsögunnar, t.d. į Ordovisķum/Silśr og Jśra/Krķt. Į žeim tķma var styrkur CO2 allt aš tķu sinnum meiri en hann er nś – en samt uršu ķsaldir.

Žaš sem vķsindin segja…

Žegar styrkur CO2 var žetta hįr į fyrri tķmabilum jaršsögunnar, žį var styrkur sólar einnig minni. Sameiginleg įhrif sólar og CO2 sżna góša samsvörun viš loftslagsbreytingar.

Ķ gegnum sögu jaršar hafa komiš tķmabil žar sem styrkur CO2 var mun hęrri en styrkur žess er ķ dag. Žaš vekur žvķ furšu aš į sumum žessara tķmabila uxu jöklar meš töluverša śtbreišslu. Er žaš ķ mótsögn viš tķttnefnd įhrif CO2 til hlżnunar? Nei, af einfaldri įstęšu. CO2 er ekki eini žįtturinn sem hefur įhrif į loftslagsbreytingar. Til aš skilja fyrri loftslagsbreytingar veršum aš aš taka meš ķ dęmiš ašra žętti sem hafa įhrif į loftslag. Ein rannsókn sem mišaši aš žvķ aš skoša žetta, tók saman žekkingu manna į žeim gögnum sem til eru um styrk CO2 ķ andrśmsloftinu sķšastlišin 540 milljón įr (Royer 2006). Žaš tķmabil er kallaš Phanerozoic – eša öld hins sżnilega lķfs.


Mynd 1: Styrkur CO2 ķ andrśmsloftinu sķšustu 540 milljón įr (
Phanerozoic). Brotalķnan sżnir spįr GEOCARB lķkansins – meš grįrri skyggingu fyrir óvissumörk.Heil lķna sżnir einfaldaša mynd samkvęmt proxķ gögnum (Royer 2006).

Styrkur CO2 ķ andrśmsloftinu hefur veriš grķšarlega hįr į fyrri hluta Phanerozoic, aš öllum lķkindum hefur hann fariš yfir 5000 ppm. Hinsvegar var śtgeislun sólar einnig stöšugt minni žvķ lengra aftur sem viš förum...

[...]

Nįnar į loftslag.is, žar sem einnig er listi yfir ķtarefni įsamt fleiri gröfum og myndum, Styrkur CO2 var hęrri til forna


Spurt og svaraš um sjįvarstöšubreytingar

Sjįvarstöšubreytingar eru meš verri afleišingum loftslagsbreytinga og žó aš óvissan sé nokkur um hvaša afleišingar verša af žeim – hvar og hversu miklar, žį žykir nokkuš ljóst aš žęr munu hafa slęm įhrif vķša. Tališ er aš žęr muni hafa hvaš verstar afleišingar į žéttbżlustu svęšum heims og žar sem nś žegar eru vandamįl af völdum landsigs vegna landnotkunar og žar sem grunnvatn er vķša aš eyšileggjast vegna saltsblöndunar frį sjó. Einnig verša żmis strandsvęši ķ aukinni hęttu af völdum sjįvarstöšubreytinga vegna sterkari fellibylja framtķšar.

Hvernig eru sjįvarstöšubreytingar męldar?

GRACE gervihnötturinn

Sjįvarstöšubreytingar eru męldar į żmsan hįtt, sem sķšan er samręmt til aš gefa sem besta mynd. Til eru hundrušir sķrita sem męla flóš og fjöru og tengdir eru GPS męlum sem męla lóšréttar hreyfingar landsins (landris og landsig). Einnig eru radarmęlingar frį fjölmörgum gervihnöttum sem gefa upplżsingar um breytingar į sjįvarstöšu yfir allan hnöttinn. Męlitęki sem męla hitastig og loftžrżsting, įsamt upplżsingum um seltu sjįvar eru einnig gķfurlega mikilvęg til aš kvarša gögnin, auk nżjustu og nįkvęmustu gagnanna sem nś koma frį žyngdarmęlingum gervihnattarins GRACE – en hann gefur nįkvęmar upplżsingar um breytingu į massa, lands og sjįvar.

Yfirlitsgrein eftir Merrifield o.fl. 2009 um GLOSS (Global Sea Level Observing System) gefur nokkuš góša mynd um žaš hversu margar og fjölbreyttar stofnanir og einstaklingar vinna aš žvķ aš kortleggja sjįvarstöšubreytingar. Žessar rannsóknir eru óhįšar hvorri annarri og stašfesta hverja ašra.

Rķs sjįvarstaša jafnt og žétt yfir allan heim?

Žegar mašur heyrir tölur um sjįvarstöšubreytingar, žį er yfirleitt veriš aš tala um hnattręnt mešaltal...

[...] 

Enn nįnar į loftslag.is, žar sem m.a. er reynt aš fara yfir sjįvarstöšu til forna, helstu įstęšur nśverandi sjįvarstöšubreytinga, hugsanlegri framtķš og fleiru, įsamt żmsum myndum og gröfum; Spurt og svaraš um sjįvarstöšubreytingar  


Įriš 2010, heitt og öfgafullt

Žessa dagana eru gögn aš koma ķ hśs meš yfirliti yfir hitatölur įrsins 201o og nś er komiš aš Bresku Vešurstofunni (Met Office) ķ samvinnu viš hįskólann ķ East Anglia.

Samkvęmt žeirra greiningum žį er 2010 annaš heitasta įr frį upphafi męlinga, en mešalhiti įrsins hnattręnt séš var 14,50°C. Samkvęmt žeim er įriš 1998 enn heitasta įriš, žótt litlu muni į fyrsta og öšru sętinu.  Samkvęmt hinum tveimur stóru hitaröšunum (NOAA og GISS)  er įriš 2010 žaš heitasta eša jafnt ķ efsta sęti yfir heitustu įrin – munurinn liggur eflaust ķ śrvinnslumun, en žessar stofnanir vinna mismunandi śr gögnum žar sem męlistöšvar eru mikiš dreifšar eins og į Noršurskautinu.

Hitastig įrsins 2010 sveiflašist mikiš og réš žar nokkru aš ķ byrjun įrs var El Nino – sem hefur hlżnandi įhrif, en ekki sķšur La Nina ķ lok įrs (og byrjun žessa įrs), sterkasta La Nina ķ 30 įr,  sem hefur haft kólnandi įhrif.  Įratugurinn 2001-2010 er heitasti įratugurinn frį upphafi męlinga og um 0,2°C heitari en įratugurinn žar į undan.

En 2010 var einnig įr öfga ķ vešri. Yfir sumartķman į Noršurhveli uršu skelfilegir atburšir eins og rśssneska hitabylgjan og flóšin ķ Pakistan og Kķna. Ķ lok įrs tók sķšan viš óvenjukalt og snjóžungur vetur, sérstaklega ķ Noršur Evrópu. Į sama tķma uršu mikil flóš ķ Įstralķu. Flest svęši heims voru yfir mešaltali ķ hitastigi yfir įriš, žótt stašbundiš hafi komiš óvenjukaldir mįnušir, eins og t.d. ķ Evrópu og Asķu ķ desember:

Topp tķu listi yfir įr samkvęmt hitaröšunum žremur:

HadCRUT3NOAA NCDCNASA GISSYearAnomaly *YearAnomaly *YearAnomaly *
119980.5220100.5220100.56
220100.5020050.5220050.55
320050.4719980.5020070.51
420030.4620030.4920090.50
520020.4620020.4820020.49
620090.4420060.4619980.49
720040.4320090.4620060.48
820060.4320070.4520030.48
920070.4020040.4520040.41
1020010.4020010.4220010.40

Heimildir og ķtarefni

Umfjöllun bresku Vešurstofunnar um įriš 2010 mį lesa hér: 2010 – a near record year

Tengt efni į loftslag.is


mbl.is 2010 heitasta įr sem męlst hefur
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Hitahorfur fyrir įriš 2010 – upprifjun

Į loftslag.is er endurbirting fęrslu frį žvķ fyrir įri sķšan (18. janśar 2010), žar sem fariš var yfir hitahorfur įrsins sem var framundan žį og skošašir žeir žęttir sem tališ var aš myndu hafa įhrif į hitastigsžróun įrsins 2010. Žaš mį segja aš žessar vangaveltur hafi gengiš merkilega vel eftir, žar sem hitastig įrsins 2010 endaši sem eitt žaš heitasta sķšan męlingar hófust, sjį t.d. Įriš 2010 hlżjast samkvęmt NASA-GISS.

En gjöriš svo vel, fróšleg upprifjun, Hitahorfur fyrir įriš 2010 – upprifjun

Tengdar fęrslur į loftslag.is:

 


Gagnrżnin hugsun og rangfęršar hugmyndir

Į loftslag.is mį sjį tvö fróšleg myndbönd um nįlgun viš vķsindi og gagnrżna hugsun. Efniš tengist ekki loftslagsvķsindum beint, en fróšleg nįlgun viš vķsindi almennt, bęši “meš og į móti”.

Sjį myndböndin į loftslag.is:  Gagnrżnin hugsun og rangfęršar hugmyndir

Bęši myndböndin eru śr smišju YouTube notandans QualiaSoup.

Tengt efni į loftslag.is:


Įhrif olķuleka į hafstrauma og endalok snjókomu…eša hvaš!

Enn eitt fróšlegt myndband frį Potholer54. Nśna tekur hann fyrir tvęr stašhęfingar sem hafa heyrst ķ umręšunni. Žetta eru stašhęfingarnar um; 1) aš olķulekin ķ Mexķkóflóa muni breyta hafstraumum og svo fullyršingunni; 2) aš kaldir vetur og snjór eigi aš heyra fortķšinni til vegna hlżnunar Jaršar… Er žetta eitthvaš sem rannsóknir vķsindamanna styšja og/eša kemur žetta fram ķ ritušum heimildum vķsindamanna..?

Jęja, sjón er sögu rķkari, myndbandiš mį sjį į loftslag.is, Įhrif olķuleka į hafstrauma og endalok snjókomu…eša hvaš!

Tengt efni į loftslag.is:

 


Eru jöklar aš hopa eša stękka?

Röksemdir efasemdamanna…

Stundum heyrist aš jöklar séu aš stękka (ķ framrįs) vķša um heim. Sums stašar ķ Himalaja fjöllunum séu jöklar aš stękka og svipaša sögu megi segja af nokkrum jöklum ķ Alaska og Noregi.

Žaš sem vķsindin segja…

Žótt einstök tilfelli heyrist af stękkandi jöklum žį er leitnin yfirgnęfandi ķ įtt til hops (minnkunar) jökla, hnattręnt séš. Ķ raun žį eykst hraši brįšnunar sķfellt og hefur gert žaš frį mišjum įttunda įratugarins.

Jöklar bregšast beint og nokkuš fljótt viš breytingum ķ loftslagi. Žegar hitastig eykst, žį eykst sumarbrįšnun. Hins vegar žį eykst aš sama skapi nżmyndun ķss yfir vetrartķman vegna meiri śrkomu (ķ formi snjókomu). Hitastig hefur žó rįšandi rullu enda er sterk fylgni milli lofthita og massajafnvęgis jökla (Greene 2005). Oftast er žaš svo aš žegar hiti eykst žį hörfa jöklar.

[...] 

Nįnari lesning įsamt myndum, gröfum og heimildum į loftslag.is, Eru jöklar aš hopa eša stękka? 

Tengt efni į loftslag.is

 


Nęsta sķša »

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband