Bloggfćrslur mánađarins, mars 2012

Hafís Norđurskautsins síđastliđin 1450 ár

Nákvćm gögn eru söfnuđ um útbreiđslu hafíss síđastliđin rúm 30 ár byggđ á gervihnattagögnum, en auk ţess eru nothćfar upplýsingar til um útbreiđslu hafíss síđustu öld, byggt á upplýsingum frá skipum og flugvélum. Gögnin sýna greinilega ađ bráđnunin undanfarna áratugi er mun meiri en öldina ţar á undan. Nýleg greining á ţeirri ţekkingu sem til er um hafís Norđurskautsins (Polyak o.fl. 2010), bendir til ţess ađ bráđnun hafíss nú sé meiri en veriđ hefur síđastliđin nokkur ţúsund ár og ekki hćgt ađ útskýra međ náttúrulegum breytileika.

Nú nýlega kom síđan út grein um ástand hafíssins á Norđurskautinu. Ţar er ítarleg greining á ţeim vísum (e. proxys) sem til eru um útbreiđslu hafíss síđastliđin 1450 ár (sjá Kinnard o.fl. 2011).

Kinnard og félagar söfnuđu saman 69 gagnasettum sem vísa í útbreiđslu hafíss á Norđurskautinu, ýmist beint eđa óbeint. Mest voru notađir borkjarnar í jökulís, en einnig trjáhringjarannsóknir, vatnaset og söguleg gögn ţar sem minnst var á hafís. Mikiđ af vísunum geyma vísbendingar eđa merki sem eru önnur en frá útbreiđslu hafíss - ţá sérstaklega hitastig - en tölfrćđilega greiningin sem notuđ er veitir höfundum möguleika á ađ einangra frá breytileika í gögnunum sem ţá er frábrugđinn hitamerkinu.

Sú tölfrćđilega greining sýndi góđa fylgni viđ hafísútbreiđslu síđsumars (ágúst), bćđi fyrir allt Norđurskautiđ sem og fyrir gögn sem tengdust sérstaklega hafisútbreiđslu viđ Rússland. Samkvćmt greiningunni ţá voru gögnin nćgilega nákvćm til ađ áćtla um útbreiđslu hafíss síđastliđin 1450 ár.

Áhugavert er ađ skođa útlit línuritsins, en glöggir lesendur loftslag.is kannast kannski viđ útlitiđ - en ţađ minnir mjög á hokkíkylfur sem orđnar eru fjölmargar (sjá Hokkíkylfa eđa hokkídeild?).

 

Meiri óvissa er eftir ţví sem fariđ er lengra aftur í tíman - ţá ađallega vegna ţess ađ ţau gögn sem nothćf eru fćkkar. Engu ađ síđur er augljóst ađ í lok tuttugustu aldar er niđursveiflan fordćmalaus - allavega síđastliđin 1450 ár - bćđi hvađ varđar magn og lengd tímabils.

Heimildir og ítarefni

Byggt á umfjöllun Tamino í Open Mind: 1400+Years of Arctic Ice

Greinin birtist í Nature, Kinnard o.fl. 2011 (ágrip): Reconstructed changes in Arctic sea ice over the past 1,450 years

Yfirlitsgreinin um sögu hafíss birtist í Quaternary Science Review, Polyak o.fl. 2010: History of sea ice in the Arctic

Tengt efni á loftslag.is


Öfgar í veđri - líkurnar aukast

Undanfarinn áratugur hefur ţótt óvenjulegur hvađ varđar öfga í veđri. Vísindamenn viđ Potsdam stofnunina í loftslagsrannsóknum, sem stađsett er í Ţýskalandi, telja ađ ţessi háa tíđni öfga í veđri sé ekki tilviljun - sérstaklega hvađ varđar úrkomu og hitabylgjur (sjá Coumou og  Rahmstorf 2012). Tengslin milli hlýnunar og vindstyrks er ekki eins augljós - ţó ákveđiđ munstur hafi sést í aukningu á styrk fellibylja.
Ef tekiđ er eingöngu áriđ 2011 í Bandaríkjunum, ţá ollu 14  veđur tjóni sem var meira en milljarđur dollara hvert (yfir 120 milljarđar íslenskra króna). Óvenjumikil úrkoma var í Japan á sama tíma og vatnasviđ Yangtze fljótsins í Kína varđ fyrir áhrifum óvenjulegs ţurrkatímabils. 2010 var öfgafyllra ef eitthvađ er, en margir muna eftir hitabylgjunni í Rússlandi og úrhellinu í Pakistan og Ástralíu.
 
[..]
 
Sjá nánar á loftslag.is:Öfgar í veđri – líkurnar aukast
 

Uppfćrsla á hitagagnaröđ HadCRUT

Eins og margir vita, ţá eru margar hitagagnarađir í gangi sem mćla ţróun hnattrćns hitastigs (sjá t.d. GISTEMP, NCDC og Berkeley Earth). Fyrir stuttu kom út ný útgáfa á gagnasettinu frá bresku veđurstofunni (Met Office) og háskólanum í East Anglia – svokölluđ HadCRUT gagnaröđ. Sú gagnaröđ hefur veriđ mikiđ notuđ og nćr allt aftur til 1850, en hefur ţótt takmörkuđ vegna lélegrar útbreiđslu mćlistöđva nálćgt Norđurskautinu.

Nýjasta útgáfan sem kölluđ er HadCRUT4 hefur aukiđ viđ fjölda mćlistöđva – sérstaklega á norđurskautinu (400 stöđvar viđ Norđurskautiđ, Síberíu og Kanada). Einnig er búiđ ađ lagfćra gögnin vegna breytinga sem urđu á mćlingum sjávarhita, sérstaklega ţćr sem teknar voru eftir seinni heimstyrjöldina (munur var á hvort hent var út fata og hitinn mćldur í henni eđa hvort mćlt var vatn sem tekiđ var beint inn í vélarúmiđ).

Lesa má nánar um ţetta og skođa myndband á heimasíđu loftslag.is: Uppfćrsla á hitagagnaröđ HadCRUT

 

Heimildir og ítarefni

Fréttatilkynning Met Office má lesa hér: Updates to hadCRUT global temperature dataset

CRUTEM4 gögnin má nálgast hér og hér, ásamt tenglum í  hrá gögn og kóđa viđ úrvinnsluna.

RealClimate er međ ítarlega umfjöllun um nýja gagnasettiđ, sjá: Updating the CRU and HadCRUT temperature data.

Tengt efni á loftslag.is


Sólvirkni

Ágúst Bjarnason birtir á bloggi sínu áhugaverđa myndir međal annars ţessa:

 

 http://sidc.oma.be/sunspot-index-graphics/sidc_graphics.php

Ţar sem hvorugur ritstjóra loftslag.is fćr lengur ađ tjá sig á bloggsíđu Ágústar (eftir vćgar rökrćđur um hitagögn á heimasíđu Trausta fyrir mánuđi síđan) ţá viljum viđ koma međ athugasemd hér. 

Ţessi mynd er frekar lýsandi fyrir sólvirkni undanfarna áratugi. Viđ á loftslag.is sýnum oft sambćrilega mynd - ţar sem teiknađ hefur veriđ ađ auki inn hlýnun á sama tíma skv. NASA GISS. Sú mynd er svona: 

Temp_vs_TSI_2009

Eins og sjá má ţá hefur sólvirknin falliđ nokkuđ síđan fyrir um 50-60 árum. Á sama tíma hefur aftur á móti hlýnun haldiđ nokkuđ stöđugt áfram. 

Sama segja niđurstöđur ýmissa rannsókna sem birtar hafa veriđ í ritrýndum greinum undanfarinn áratug - sjá ţessa mynd (smella á til ađ stćkka): 

ISL-Contrib50-65

Prósentuhluti áhrifaţátta á hnattrćna hlýnun síđastliđin 50-65 ár samkćmt Tett o.fl. 2000 (T00, dökk blár), Meehl o.fl. 2004 (M04, rauđur), Stone o.fl. 2007 (S07, grćnn), Lean og Rind 2008 (LR08, fjólublár), Huber og Knutti 2011 (HK11, ljósblár) og svo Gillett o.fl. 2012 (G12, appelsínugulur). Smelltu á mynd til ađ stćkka.

Eins og sjá má ţá eru ţađ mennirnir sem hafa hvađ mest áhrif á loftslag á ţessu tímabili eđa samtals um eđa yfir 100 % af mćldri hlýnun.

Heimildir:

Áhrifaţćttir hinnar hnattrćnu hlýnunar


Glósublók Thoreau sýnir breytingu í vorkomu

230px-Henry_David_ThoreauSamanburđur á nákvćmum glósum sem náttúrufrćđingurinn Henry David Thoreau skildi eftir sig og gögn um nútíma veđur og blómstur blóma hafa gert vísindamönnum kleyft ađ sýna fram á breytingu á vorkomu í austur Massacusetts síđastliđin 150 ár.

Vísindamenn frá Boston háskóla skođuđu einmitt gögn frá Thoreau og fleiri náttúrufrćđingum og komust ađ ţví ađ 43 algengar blómategundir blómstra ađ međaltali 10 dögum fyrr nú en fyrir 150 árum síđan. Ţćr tegundir sem ná ekki ađ ađlagast eru ađ hverfa samkvćmt rannsókninni. 21 tegund af orkideum (e. orchid) uxu villtar í nágrenni heimabćjar Thoreau, Concord á ţessum tíma - nú eru ţćr bara sex. Frá árinu 1860 hefur hitastig í Concord aukist um 2,5°C.

Heimildir og ítarefni

Greinin birtist í journal BioScience og er eftir Primack og Miller-Rushing (2012): Uncovering, Collecting, and Analyzing Records to Investigate the Ecological Impacts of Climate Change: A Template from Thoreau’s Concord

Sjá umfjöllun á heimasíđu LiveScience: Thoreau's Notes Reveal How Spring Has Changed in 150 Years

Tengt efni á loftslag.is


TED | James Hansen rćđir hnattrćna hlýnun

Einn fremsti vísindamađur heims í loftslagsfrćđum útskýrir hér af hverju hann tekur ţátt í umrćđum um loftslagsmál í stađ ţess ađ sitja inn á rannsóknastofu viđ rannsóknir. Hann útskýrir hér hversu sterk sönnunargögnin eru og nauđsyn ţess ađ draga úr losun gróđurhúsalofttegunda.

Ţađ gengur erfiđlega ađ setja inn myndband hér á blog.is, en sjá má myndbandiđ á loftslag.is: TED | James Hansen rćđir hnattrćna hlýnun

Tengt efni á loftslag.is


Málstofa – Loftslagsbreytingar og íslenskur veruleiki

Viđ viljum minna á málstofu hugvísindaţings um Loftslagsbreytingar og íslenskan veruleika:

Föstudagur 9. mars kl. 13-16.30
Stofa 231 í Ađalbyggingu Háskóla Íslands

Ţótt loftslagsbreytingar séu hnattrćnt vandamál verđur í málstofunni fyrst og fremst fjallađ um ţćr í íslensku samhengi. Höskuldur Jónsson og Sveinn Atli Gunnarsson rćđa íslenska vefinn loftslag.is sem ţeir ritstýra, en hann er helgađur umrćđunni um loftslagsmál á Íslandi. Guđni Elísson fjallar um siđferđilegan og pólitískan vanda ţess ađ dćla upp olíu úr íslenska landgrunninu, en Halldór Björnsson varpar fram spurningum um ađlögun Íslendinga í kjölfar loftslagsbreytinga og Ţorvarđur Árnason talar um loftslagsbreytingar sem nýja tegund af umhverfisvandamáli. Síđast en ekki síst fjallar Hrafnhildur Hannesdóttir um breytingar á jöklum síđustu alda og hvernig megi bera saman veđurgögn (hita og úrkomu) frá upphafi mćlinga til ţess ađ stilla af jöklalíkön og spá fyrir um framtíđina.

Fyrirlesarar:

  • Höskuldur Jónsson og Sveinn Atli Gunnarsson, ritstjórar loftslag.is: Loftslag.is - Umrćđa um loftslagsmál í fortíđ, nútíđ og framtíđ
  • Halldór Björnsson, deildarstjóri rannsókna og ţróunar á veđursviđi Veđurstofu Íslands: Loftslagsbreytingar og ađlögun ađ ţeim
  • Hrafnhildur Hannesdóttir, doktorsnemi í jarđfrćđi: Gildi sögulegra heimilda í rannsóknum á jöklabreytingum í Austur-Skaftafellssýslu
  • Guđni Elísson, prófessor í bókmenntafrćđi: Vekjum ekki sofandi dreka: Loftslagsmál, pólitísk umrćđa og olíuleit á íslenska landgrunninu
  • Ţorvarđur Árnason, forstöđumađur Rannsóknaseturs Háskóla Íslands á Hornafirđi: Hnattrćnar loftslagsbreytingar sem umhverfismál

Málstofustjóri: Árni Finnsson, formađur Náttúruverndarsamtaka Íslands

Sjá nánar á heimasíđu Hugvísindastofnunar – Loftslagsbreytingar og íslenskur veruleiki


Málstofa – Loftslagsbreytingar og íslenskur veruleiki

Viđ viljum minna á málstofu hugvísindaţings um Loftslagsbreytingar og íslenskan veruleika:

Föstudagur 9. mars kl. 13-16.30
Stofa 231 í Ađalbyggingu Háskóla Íslands

Ţótt loftslagsbreytingar séu hnattrćnt vandamál verđur í málstofunni fyrst og fremst fjallađ um ţćr í íslensku samhengi. Höskuldur Jónsson og Sveinn Atli Gunnarsson rćđa íslenska vefinn loftslag.is sem ţeir ritstýra, en hann er helgađur umrćđunni um loftslagsmál á Íslandi. Guđni Elísson fjallar um siđferđilegan og pólitískan vanda ţess ađ dćla upp olíu úr íslenska landgrunninu, en Halldór Björnsson varpar fram spurningum um ađlögun Íslendinga í kjölfar loftslagsbreytinga og Ţorvarđur Árnason talar um loftslagsbreytingar sem nýja tegund af umhverfisvandamáli. Síđast en ekki síst fjallar Hrafnhildur Hannesdóttir um breytingar á jöklum síđustu alda og hvernig megi bera saman veđurgögn (hita og úrkomu) frá upphafi mćlinga til ţess ađ stilla af jöklalíkön og spá fyrir um framtíđina.

Fyrirlesarar:

  • Höskuldur Jónsson og Sveinn Atli Gunnarsson, ritstjórar loftslag.is: Loftslag.is - Umrćđa um loftslagsmál í fortíđ, nútíđ og framtíđ
  • Halldór Björnsson, deildarstjóri rannsókna og ţróunar á veđursviđi Veđurstofu Íslands: Loftslagsbreytingar og ađlögun ađ ţeim
  • Hrafnhildur Hannesdóttir, doktorsnemi í jarđfrćđi: Gildi sögulegra heimilda í rannsóknum á jöklabreytingum í Austur-Skaftafellssýslu
  • Guđni Elísson, prófessor í bókmenntafrćđi: Vekjum ekki sofandi dreka: Loftslagsmál, pólitísk umrćđa og olíuleit á íslenska landgrunninu
  • Ţorvarđur Árnason, forstöđumađur Rannsóknaseturs Háskóla Íslands á Hornafirđi: Hnattrćnar loftslagsbreytingar sem umhverfismál

Málstofustjóri: Árni Finnsson, formađur Náttúruverndarsamtaka Íslands

Sjá nánar á heimasíđu Hugvísindastofnunar – Loftslagsbreytingar og íslenskur veruleiki


Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband